Spring naar inhoud
Contact

Rima Jengibarjan over algemene voorwaarden en intellectueel eigendomsrecht

Algemene voorwaarden

Je kent het wel, de kleine lettertje die meestal niemand leest… En toch gaan mensen ermee akkoord, zonder dat ze het hebben gelezen. Denk aan jouw laatste aankoop bij Bol.com. Daar heb je ook een vinkje gezet bij de vraag of je akkoord gaat met de algemene voorwaarden, omdat je anders geen bestelling kunt plaatsen. En zo gaat dat bij bijna alle webshops. Maar niet alleen bij webshops; ook bij levering van fysieke goederen of diensten kunnen algemene voorwaarden van toepassing zijn. Voor een startup is het van belang om na te denken over algemene voorwaarden, omdat je daarmee risico’s kunt dekken en heldere, praktische afspraken kunt vastleggen die zullen gelden voor de betreffende dienstverlening. Maar waar zijn ze eigenlijk goed voor en hoe moet men algemene voorwaarden van toepassing verklaren?

Correcte toepassing algemene voorwaarden

Laten we beginnen met hoe je ervoor zorgt dat de algemene voorwaarden correct van toepassing worden verklaard. Allereerst moet je de algemene voorwaarden voor of bij het sluiten van de overeenkomst ook echt van toepassing verklaren. Dat betekent dat een standaardzin in een mail, offerte of overeenkomst in de zin van “op al onze opdrachten/dienstverlening zijn onze algemene voorwaarden van toepassing” ervoor kan zorgen dat ze van toepassing zijn verklaard.

First shot rule

Van belang is om te weten dat in Nederland de “first shot rule” geldt, wat inhoudt dat de algemene voorwaarden van degene die er als eerste naar verwijst gelden. Dit tenzij de ander die voorwaarden uitdrukkelijk van de hand wijst. Voor het uitdrukkelijk van de hand wijzen is het niet voldoende om in een volgend mailtje of brief door een standaardzin alleen te verwijzen naar andere algemene voorwaarden: de eerder van toepassing verklaarde voorwaarden van de ander moeten daadwerkelijk van de hand worden gewezen.

Terhandstelling

Indien de voorwaarden van toepassing zijn verklaard ben je er in beginsel nog niet. Deze stap wordt vaak vergeten: naast het van toepassing verklaren dien je de wederpartij een redelijke mogelijkheid te bieden om van de algemene voorwaarden kennis te nemen. Deze tweede stap dient ook voor of bij het sluiten van de overeenkomst te gebeuren. Indien je de voorwaarden wel van toepassing verklaart, maar geen redelijke mogelijkheid biedt om kennis te nemen van die voorwaarden, dan zijn de algemene voorwaarden wel van toepassing, maar kan de wederpartij ze vernietigen waardoor ze alsnog niet gelden. Dat is zonde! Voor sommige partijen is in de wet een uitzondering gemaakt, waardoor zij zich niet op vernietiging van de algemene voorwaarden kunnen beroepen. Dat geldt bijvoorbeeld voor een partij die zijn jaarrekening openbaar maakt, een partij die meer dan 50 werknemers heeft of een partij die meermaals (nagenoeg) dezelfde voorwaarden in haar overeenkomst gebruikt.

Hoe voldoet men aan die tweede vereiste van de informatieplicht? Tot voor kort moest men de algemene voorwaarden fysiek meesturen aan de wederpartij. Dan weet je zeker dat het goed komt. Bij elektronisch tot stand gekomen overeenkomsten mocht en mag het ook elektronisch op een zodanige manier dat de voorwaarden opgeslagen kunnen worden.

Voor dienstverrichters, wat een breed (Europees) begrip is, is het tegenwoordig makkelijker gemaakt. Dienstverrichters kunnen (ook indien de overeenkomst niet elektronisch tot stand is gekomen) volstaan met een verwijzing naar de (concrete link van de) website waar de algemene voorwaarden op te vinden zijn. Indien je het zeker wilt weten, is het aan te raden alsnog de algemene voorwaarden mee te sturen.

Effect algemene voorwaarden

Waarom gebruiken zoveel bedrijven algemene voorwaarden? Daar zijn verschillende redenen voor. Een daarvan is dat je veel voorwaarden van algemene aard vooraf kunt vastleggen en bij elke volgende opdracht kunt toepassen zonder al te veel moeite. Denk aan uitsluiting van bepaalde garanties, betalingscondities, recht op opschorting, beperking van de aansprakelijkheid, bepalingen over het intellectuele eigendomsrecht, mogelijkheden voor ontbinding en tussentijdse opzeggingen, toepasselijk recht en bevoegde rechtbank of afspraken over alternatieve geschilbeslechting zoals mediation, arbitrage of anderszins. Het betreft nogal belangrijke afspraken die in een keer geregeld worden. Het enige wat je dan hoeft te doen is de voorwaarden op correcte wijze van toepassing verklaren en ervoor zorgen dat ze meegestuurd worden of anderszins bekend worden gemaakt.

Vaak ziet men dat het nut van de algemene voorwaarden met name gezien wordt bij het ontstaan van conflicten. Dan komen de algemene voorwaarden om de hoek kijken. Meestal weten partijen niet eens meer dat er voorwaarden ooit van toepassing zijn verklaard en dus van toepassing zijn op de betreffende opdracht. In de algemene voorwaarden wordt de aansprakelijkheid vaak beperkt tot ofwel een vast bedrag, ofwel maximaal de waarde van de opdracht, ofwel het bedrag dat de verzekeraar dekt. Zo kunnen voor de ondernemer de risico’s zodanig gedekt zijn dat bij een eventueel conflict de onderneming niet failleert. Daarom is het van belang om bij het starten van een onderneming ook over mogelijke risico’s in de toekomst alvast na te denken en de risico’s zoveel mogelijk proberen af te dekken in de algemene voorwaarden.

Elke onderneming is anders: dat betekent dat vaak elke set van algemene voorwaarden ook anders is. De algemene voorwaarden moeten passen bij de dienstverlening van de betreffende onderneming. In bepaalde branches is het ook gebruikelijk om in de branche breed toegepaste algemene (standaard) branchevoorwaarden van toepassing te verklaren, denk aan ICT-voorwaarden of FME-CWM voorwaarden voor de technologische industrie.

Vernietigbaar

Er is veel ruimte voor het opstellen van de voorwaarden. Echter het moet niet te ver gaan, anders loopt men het risico dat de voorwaarden in het geheel of een van de bedingen uit de voorwaarden vernietigd worden. Dat is het geval als (bepaalde bedingen uit) de voorwaarden onredelijk bezwarend zijn.

De inhoud van de algemene voorwaarden mag dus niet onredelijk bezwarend zijn voor de wederpartij. Wat onredelijk bezwarend is ingeval de wederpartij een natuurlijke persoon is, niet handelend onder bedrijf of beroep, is bij wet bepaald en vastgelegd in een grijze lijst (zie artikel 6:237 van het Burgerlijk Wetboek) en de zwarte lijst (zie artikel 6:236 van het Burgerlijk Wetboek). De bepalingen uit de grijze lijst betreffen de bepalingen op de grens van wat redelijk is en op de zwarte lijst staan de verboden bepalingen opgesomd. Indien je toch bepaalde bepalingen uit de grijze lijst wilt opnemen in jouw eigen algemene voorwaarden moet je kunnen aantonen dat het gebruik van deze voorwaarden binnen jouw onderneming ‘niet onredelijke bezwarend’ is voor de wederpartij.

Conclusie

Je kunt veel voordeel hebben van goede algemene voorwaarden, waarin belangrijke aspecten geregeld zijn. Maar let er goed op dat de voorwaarden ook daadwerkelijk van toepassing zijn verklaard!

Intellectueel eigendomsrecht

Wat ook een belangrijk aspect is waar je op bedacht moet zijn bij het oprichten van een onderneming, is de vraag of en op welke wijze producten of diensten beschermd moeten worden. Stel, je hebt een mooi innovatief product bedacht en ontwikkeld en wilt daarmee de markt veroveren. Dan is het zeker verstandig om na te gaan hoe je jouw positie kunt versterken op het gebied van het intellectuele eigendomsrecht. Enkele vormen van intellectuele eigendomsrecht worden hierna in het kort nader toegelicht.

Auteursrecht

Het auteursrecht is in de wet geregeld als “het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.”

Belangrijk is om op te merken dat het hebben van een “idee” niet auteursrechtelijk beschermd is! Indien men met dat idee een werk creëert, dan wordt daar wel auteursrechtelijke bescherming aan geboden. De rechthebbende mag dan als enige beslissen over (de wijze van) de exploitatie van de werken die hij heeft gecreëerd en kan hij opkomen tegen eventuele misbruik door anderen op zijn auteursrecht.

Merkenrecht

Indien je een naam hebt bedacht voor een product, kan voor deze naam het merkenrecht aangevraagd worden om bescherming te genieten. Maar het hoeft niet alleen om een merknaam te gaan, het kan ook zien op tekeningen, afdrukken, stempels, bepaalde vormen, letters, cijfers, andere voor grafische voorstelling vatbare tekens of een combinatie daarvan die dienen om de waren of diensten van een onderneming te onderscheiden.

Een merkrecht aanvragen is een formele procedure en kan alleen worden verkregen via een depot. Het is mogelijk om merkrechten nationaal, internationaal of voor de hele Europese Unie te beschermen. In Nederland gaat de nationale bescherming niet op, omdat het merkrecht direct binnen de Benelux geldt.

Handelsnaamrecht

Het is ook mogelijk om de naam waaronder jouw onderneming handel drijft (de handelsnaam) te beschermen. Deze naam hoeft niet hetzelfde te zijn als de statutaire naam bij de oprichting van de onderneming, maar is vaak wel hetzelfde. Het is namelijk mogelijk dat een onderneming verschillende handelsnamen gebruikt voor wellicht verschillende facetten van de onderneming.

De handelsnaam mag beschrijvend zijn, zodat er geen verwarring ontstaat met andere handelsnamen. Indien men bescherming wil genieten van de eigen handelsnaam, dient men de handelsnaam aantoonbaar te gebruiken. Denk aan het gebruik daarvan op het briefpapier of de vermelding op de website, visitekaartjes, et cetera. Daarbij is het niet verplicht om de handelsnaam in te schrijven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel, het gaat om het feitelijke gebruik van de naam. Het enige waar men goed op moet letten is dat een handelsnaam wordt gekozen die nog niet bestaat of wordt gebruikt door andere gebruikers. Dit omdat een handelsnaam niet verwarrend of misleidend mag zijn en niet in strijd mag zijn met bestaande handelsnamen of merken.

Octrooirecht

Tot slot is het mogelijk om octrooirecht aan te vragen indien het een uitvinding betreft of een technisch product of proces. Een octrooi (of ook wel een patent genoemd) is een exclusief eigendomsrecht op een uitvinding, technisch product of proces. De uitvinding, product of proces dient aan drie eisen te voldoen: er moet sprake zijn van nieuwheid, inventiviteit en industriële toepasbaarheid.