Welke overheidsbedrijven vallen onder Wet openbaarheid van bestuur?

Leestijd 3 minuten

Heel Nederland bakt niet alleen, heel Nederland privatiseert ook. Veel overheidstaken worden weggezet bij privaatrechtelijke rechtspersonen, bijvoorbeeld de NV Schiphol, regionale ontwikkelingsmaatschappijen, maar ook op het gebied van zorg en welzijn (zeker vanaf 1 januari 2015) worden overheidstaken geprivatiseerd.

Overheidsbedrijf is hybride figuur

Vaak houdt de privatiserende overheid een stevige vinger in de pap via bijvoorbeeld aandelen, speciale bevoegdheden in de statuten, subsidievoorwaarden en/of overeenkomsten. Zo’n geprivatiseerd overheidsbedrijf heeft daardoor een hybride karakter. Dat leidt tot juridische vragen over bijvoorbeeld de aanbestedingsplicht van zo’n bedrijf, de rechtspositie van het personeel (werknemer of ambtenaar?), toepassing van de Wet markt en overheid en ook – daar gaat deze bijdrage over – over de vraag of de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) op zo’n overheidsbedrijf van toepassing is.

Overheidsbedrijven en de Wob

De Wob geldt niet alleen voor bestuursorganen, maar ook voor instellingen, diensten en bedrijven die onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan werkzaam zijn.

Wanneer is nu sprake van zo’n onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan werkzaam bedrijf. Richtinggevend daarvoor is de uitspraak van de Raad van State van 14 mei 2014 over ProRail.  RTL had met een beroep op de Wob databestanden opgevraagd over vertrek en aankomsttijden van treinen. Die bestanden lagen bij ProRail. Juridische vraag was dus of ProRail een onder verantwoordelijkheid van de Minister van Infrastructuur en Milieu werkzaam bedrijf is. Volgens de Raad van State niet.

Directe zeggenschap

De Raad van State oordeelde dat pas sprake is van een onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan werkzaam bedrijf, als dat bestuursorgaan direct zeggenschap kan uitoefenen. Onvoldoende is dat via bijvoorbeeld een meerderheidsaandeel en de bevoegdheid om leden van de Raad van Toezicht en de Raad van Commissarissen te benoemen en te ontslaan indirecte invloed kan worden uitgeoefend. Ook het feit dat ProRail financieel afhankelijk is van overheidssubsidies, betekent nog niet dat sprake is van directe zeggenschap.

Directe zeggenschap was er bijvoorbeeld wel bij het Instituut voor Dierhouderij en Diergezondheid B.V. te Lelystad. Daar was namelijk bepaald dat de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit programma’s en werkplannen vaststelde, die door deze overheids-B.V. moesten worden uitgevoerd.

Kortom, indirecte zeggenschap brengt een overheidsbedrijf nog niet automatisch onder de Wob. Dat is wel het geval als de overheid zich rechtstreeks en dwingend kan bemoeien met de werkprocessen en taken van zo’n overheidsbedrijf.

Nieuwe Wob wordt ruimer?

Bij de Tweede Kamer is aanhangig het initiatiefwetsvoorstel nieuwe Wet openbaarheid van bestuur, waarmee een sterke uitbreiding van de werkingssfeer van de openbaarheidswetgeving wordt beoogd. Of en hoe dit geregeld gaat worden, is op dit moment echter nog onduidelijk. Voor de semipublieke sector verdient het aanbeveling om de ontwikkelingen in de gaten te houden, want voor u het weet zit u in het glazen huis dat Wob heet.

Reacties

  1. Bovenstaande gelezen te hebben. Kan iemand mij vertellen of het Staatsbedrijf Holland Casino wel of niet onder de Wet openbaarheid bestuur valt

    Ing. Fred Klunne op vrijdag 16 juni 2017 15:31

  2. Wanneer gaan zorgorganisaties onder de wob vallen?

    P. Jansen op zondag 07 oktober 2018 13:07

  3. Het is nog niet duidelijk wanneer en welke zorgorganisaties onder de Wob gaan vallen. Dat heeft te maken met de mogelijke wijziging van de Wob waarvan niet duidelijk is wanneer die wordt aangenomen en in werking treedt.

    Robert van der Velde op maandag 08 oktober 2018 15:08

  4. Valt UWV onder de WOB?

    Marten Hiemstra op woensdag 24 oktober 2018 19:21

  5. Ja, het UWV valt onder de Wob.

    Robert van der Velde op maandag 05 november 2018 11:52

  6. Valt de Onderwijscoöperatie onder de WOB.
    Zie https://onderwijscooperatie.nl

    CC Heesterman op maandag 10 december 2018 23:16

  7. Valt COVRA B.V., de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval er onder? "COVRA voert het Nederlandse beleid op het gebied van radioactief afval uit." https://covra.nl/nl/over-covra/missie én het gaat daarbij vaak over milieuinformatie.

    Laka op woensdag 02 januari 2019 21:58

  8. Dat ligt eraan wat exact de taken en bevoegdheden zijn van COVRA B.V. Als COVRA B.V. eenzijdig rechten en plichten van anderen kan vaststellen óf overheidsgeld verdeelt op basis van door de overheid vastgestelde criteria, dan is COVRA B.V. waarschijnlijk een bestuursorgaan. Dat zou ook het geval kunnen zijn als een “echt” bestuursorgaan instructies kan geven aan COVRA, die COVRA moet opvolgen. Het komt er dus op aan om heel exact na te gaan wat er in de statuten van COVRA staat en wat er wettelijk gezien over COVRA is geregeld.

    Robert van der Velde op maandag 07 januari 2019 14:58

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt
Start chatgesprek

Medewerkers zijn nu beschikbaar

Onze medewerkers zijn nu online om uw zakelijke vragen te beantwoorden. Vul de naam van uw organisatie in en klik op "Start chat" om een chatgesprek te starten.

Sorry, de chat is momenteel niet beschikbaar