Het aanbestedingsrecht op de schop - wat verandert er?
Gisteren heeft de Europese Commissie haar voorstel voor een ingrijpende herziening van het Europese aanbestedingsrecht gepubliceerd. Op basis van een eerste inschatting lijkt Europa te staan voor de grootste herziening van het aanbestedingsrecht sinds de richtlijnen van 2014. In deze blog bespreken wij kort enkele belangrijke ontwikkelingen en de gevolgen daarvan voor de Nederlandse aanbestedingspraktijk.
Nationaal maatwerk verdwijnt
De drie huidige aanbestedingsrichtlijnen gaan plaatsmaken voor één rechtstreeks toepasselijke Europese verordening. Dit betekent dat de maatwerkmogelijkheden die lidstaten onder de richtlijn hebben zullen verdwijnen. De focus ligt dan op Europese uniformiteit. Een aantal typisch Nederlandse uitzonderingen en interpretaties van de Europese richtlijnen verliezen daarmee aan belang. De Aanbestedingswet 2012 zoals wij die nu kennen, lijkt daarmee verleden tijd te worden.
Onderhandelingen?!
Onder het huidige aanbestedingsrecht zijn onderhandelingen eerder uitzondering dan regel. In het voorstel voor de nieuwe verordening wordt dit volledig omgedraaid met de introductie van de open onderhandelingsprocedure als nieuwe standaard. Onderhandelen wordt niet langer uitzondering, maar uitgangspunt. Hierdoor kunnen aanbestedende diensten en marktpartijen gedurende het aanbestedingsproces gezamenlijk toewerken naar de meest geschikte oplossing, die het beste aansluit bij de wensen van alle betrokken partijen. Dit vereist wel duidelijke spelregels en een transparante beoordeling. Hoe dit in de praktijk zich gaat uitwerken, is nog onzeker.
Minder laagste prijs, meer kwaliteit
De positie van het gunningscriterium ‘laagste prijs’ lijkt verder naar de achtergrond te verschuiven. Hoewel de prijs een relevant element in de aanbestedingsprocedure blijft, gaan criteria als kwaliteit, duurzaamheid en innovatie zwaarder wegen. Onder de nieuwe aanbestedingsverordening zullen kwaliteitscriteria daarom een aanzienlijk deel van de beoordeling bepalen. Volgens het voorstel wordt de beste prijs-kwaliteitsverhouding nadrukkelijk de hoofdregel, waarbij kwaliteit minimaal 30% van de beoordeling moet uitmaken. Voor arbeidsintensieve opdrachten loopt dit percentage zelfs op tot 50%. Inschrijvers moeten zich dus niet alleen onderscheiden met een scherpe prijs, maar vooral met aantoonbare meerwaarde.
Minder concurrentie van buiten de EU?
Een ander interessant onderdeel van het voorstel betreft de nadruk op Europese strategische autonomie. De concepttekst bevat verschillende mogelijkheden om binnen aanbestedingen rekening te houden met de Europese herkomst van ondernemers, producten en diensten. Bij bepaalde opdrachten kunnen Europese producenten en diensten zelfs voorrang krijgen. Voor een aanbestedende dienst wordt het daarnaast mogelijk om bedrijven uit landen buiten de EU uit te sluiten bij de inkoop van kritieke goederen.
Conclusie
De officiële publicatie van dit voorstel betekent uiteraard niet dat de huidige aanbestedingswetgeving direct verandert. Na publicatie volgen onderhandelingen met de lidstaten en een Europees wetgevingsproces. De nieuwe aanbestedingsverordening zal volgens het voorstel pas twee jaar na inwerkingtreding bindend worden. Het voorstel geeft echter een goed beeld van de veranderingen die de komende jaren op de aanbestedingspraktijk kunnen afkomen.
De Commissie lijkt voor de nabije toekomst een fundamentele keuze te maken voor een aanbestedingsrecht dat minder gericht is op procedurele naleving en meer op het bereiken van strategische beleidsdoelen. Dat biedt kansen voor innovatie en maatwerk, maar roept tegelijkertijd veel nieuwe vragen op.
Meer weten?
Vanzelfsprekend houden wij u op de hoogte en blijven wij updates verstrekken over dit voorstel van de Commissie. Wilt u meer weten over de herziening van het aanbestedingsrecht? Volg onze blog en houdt onze website in de gaten voor cursusdata. De advocaten van PlasBossinade volgen de ontwikkelingen en lichten de belangrijkste wijzigingen de komende periode verder toe.
Heeft uw organisatie regelmatig te maken met aanbestedingen? Dan is dit hét moment om vooruit te kijken. Wij volgen de ontwikkelingen op de voet en denken graag mee over de gevolgen voor uw aanbestedingsstrategie, kansen in de markt en juridische positie.
